Thời gian gần đây, cùng với việc quảng bá những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Pà Thẻn, trong đó nổi bật là Lễ hội Nhảy lửa, xã Tân Trịnh (tỉnh Tuyên Quang) đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch khu vực miền núi phía Bắc. Không chỉ giới thiệu một nghi lễ truyền thống độc đáo, Tân Trịnh còn cho thấy nỗ lực gìn giữ và lan tỏa bản sắc, tạo thêm sức sống cho văn hóa của đồng bào các dân tộc vùng cao.
Trong hai ngày 4 – 5/12, Lễ hội Nhảy lửa của đồng bào Pà Thẻn tại xã Tân Trịnh năm 2025 được tổ chức với Chủ đề “Linh thiêng giữa đại ngàn”. Là sự kiện văn hóa cấp tỉnh, lễ hội đã trở thành điểm hẹn thu hút đông đảo nhân dân, nghệ nhân và du khách tìm về để tìm hiểu, trải nghiệm nét văn hóa độc đáo của người Pà Thẻn.Sự kiện văn hóa lớn nhất trong năm của cộng đồng Pà Thẻn tại xã Tân Trịnh nhận được sự quan tâm chỉ đạo của lãnh đạo UBND tỉnh Tuyên Quang, các sở, ban, ngành cùng sự hưởng ứng của đông đảo người dân và du khách.Chương trình nghệ thuật được dàn dựng công phu đã tái hiện những phong tục truyền thống, đời sống văn hóa và không gian sinh hoạt đặc trưng của dân tộc Pà Thẻn.Thông qua các tiết mục múa, nhạc cụ và nghi lễ, khán giả có thể hình dung rõ hơn về nếp sống, tín ngưỡng và cách người Pà Thẻn gìn giữ bản sắc qua nhiều thế hệ.Chương trình nghệ thuật: Linh thiêng giữa đại ngàn đã quy tụ gần 200 diễn viên không chuyên là chính con em đồng bào Pà Thẻn tại xã Tân Trịnh biểu diễn.Nhờ sự tham gia trực tiếp của cộng đồng, các màn trình diễn mang đậm chất đời sống, phản ánh chân thực phong tục và nhịp sinh hoạt thường ngày, tạo nên không gian văn hóa gần gũi mà giàu bản sắc.Một điểm thú vị khiến nhiều du khách bất ngờ là trong Chương trình nghệ thuật, một số ca khúc được trình bày như: Đất Lửa, Lửa Thiêng chính là sáng tác của lãnh đạo xã, thể hiện sự tâm huyết trong gìn giữ và lan tỏa bản sắc Pà Thẻn.Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong là truyền nhân đời thứ 5 trong gia đình có truyền thống làm thầy cúng. Từ nhỏ ông đã được cha của mình kể cho nghe những câu chuyện cổ xa xưa của dân tộc Pà Thẻn. Năm 11 tuổi, ông bắt đầu theo học nghề thầy cúng cho đến khi được cấp sắc đến bậc cao nhất, tương đương với bậc thứ 8 và được phép mặc áo thầy, cúng trả lễ, giải hạn, đưa ma, làm phép thần. Những hiểu biết rành mạch về văn hóa tín ngưỡng phi vật thể là gia sản quý báu mà gần cả cuộc đời ông đã dày công sưu tầm, nghiên cứu, thực hành và phổ biến ra cộng đồng. Trong số những nghi lễ đặc sắc mà ông nắm giữ, nhảy lửa là minh chứng sống động nhất cho sức mạnh tâm linh và bản lĩnh của người Pà Thẻn.Khi tiếng đàn Pàn dơ vang lên, khi nhịp vòng lắc Pà sán tầu lanh lảnh, các chàng trai Pà Thẻn như được tiếp thêm sức mạnh siêu nhiên. Họ chân trần nhảy vào than hồng rực lửa. Mỗi bước nhảy tạo thành những chùm hoa lửa sáng rực rỡ và mê hoặc.Chính sự dẫn dắt của những bậc thầy cúng như Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong đã giúp Lễ hội Nhảy lửa không chỉ tồn tại như một nghi thức tín ngưỡng cổ xưa, mà còn trở thành biểu tượng văn hóa, được trao truyền một cách tự nhiên và bền chặt qua nhiều thế hệ tại Tân Trịnh.Nhảy lửa là một trong những nét văn hóa đặc sắc trong đời sống văn hóa - tín ngưỡng của dân tộc Pà Thẻn tại Tuyên Quang, vừa minh chứng cho sức mạnh con người trong cuộc sống, vừa thể hiện ước mong chế ngự thiên nhiên để sinh tồn và phát triển. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ hội Nhảy lửa còn gắn kết cộng đồng và bảo tồn nhiều giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.Khi được tham dự Lễ hội Nhảy lửa, bà Ingeborg, du khách Tây Ban Nha chia sẻ: “Tôi đã từng hoài nghi, bởi khó có thể tin rằng một đất nước đang chuyển mình mạnh mẽ như Việt Nam lại còn giữ được những sắc thái văn hóa cổ xưa. Nhưng giờ phút này, sự hoài nghi ấy đã tan biến. Khi những chàng trai Pà Thẻn bước vào nghi thức nhảy lửa, ngọn lửa bùng lên, đỏ rực và reo vang như một khúc nhạc của núi rừng. Những bước chân lao vào lửa, dứt khoát và kiêu hãnh, khiến chúng tôi lặng đi”.Không gian Lễ hội còn trở nên sôi nổi hơn với các hoạt động văn hóa, thể thao như kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, đi cà kheo, giã bánh dày và khu trưng bày sản phẩm OCOP, thổ cẩm Pà Thẻn. Những hoạt động này giúp du khách có cái nhìn đầy đủ hơn về đời sống văn hóa của đồng bào vùng cao.
Theo bà Ma Thị Thao, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang, Lễ hội Nhảy lửa năm nay cho thấy rõ vai trò chủ thể của cộng đồng Pà Thẻn trong việc gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quangkhẳng định: việc tổ chức lễ hội với quy mô cấp tỉnh không chỉ tôn vinh một nghi lễ độc đáo mà còn mở ra cơ hội để Tân Trịnh xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế địa phương.
Bà Ma Thị Thao cũng nhấn mạnh: để lễ hội thực sự trở thành thương hiệu văn hóa của Tân Trịnh, cần tiếp tục đầu tư vào hạ tầng, không gian văn hóa cộng đồng và các hoạt động trải nghiệm; đồng thời hỗ trợ người dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị du lịch. Chỉ khi cộng đồng được đặt ở trung tâm, lễ hội mới có sức sống lâu dài.
Xã Tân Trịnh, tỉnh Tuyên Quang là nơi sinh sống và định cư lâu đời của đồng bào Pà Thẻn. Hiện nay, đồng bào dân tộc Pà Thẻn tại Tân Trịnh có 4.310 nhân khẩu chiếm 39,8% dân số toàn xã.
Cùng với các dân tộc Pu Péo, Bố Y, Cờ Lao, Lô Lô, người Pà Thẻn được xếp vào nhóm dân tộc có khó khăn đặc thù trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Chính vì vậy, việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa không chỉ mang ý nghĩa khẳng định cội nguồn, mà còn là nhiệm vụ được chính quyền địa phương quan tâm nhằm góp phần nâng cao đời sống tinh thần, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cho đồng bào nơi đây.
