Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam: “Ngôi nhà chung” - nơi tỏa sáng sắc màu văn hoá 54 dân tộc

Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam (tiền thân là Bảo tàng Việt Bắc) được xây dựng từ năm 1960, hoàn thành năm 1962. Bảo tàng không chỉ là một công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo, mà còn là biểu tượng văn hóa lớn, với chức năng, nhiệm vụ bảo tồn và phát huy vốn di sản văn hoá của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam.

Năm 1976, Bảo tàng được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ VHTTDL) quản lý và hoạt động chuyên biệt về công tác văn hóa các dân tộc trên phạm vi toàn quốc.

Từ năm 1990 đến nay, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam trở thành một trung tâm nghiên cứu khoa học, lưu trữ tư liệu, hình ảnh về dân tộc học lớn nhất Việt Nam.

Trải qua 66 năm xây dựng và phát triển, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam không chỉ thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc trong phạm vi toàn quốc, mà còn góp phần tích cực thực hiện nhiệm vụ chính trị và xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, tạo ra không gian văn hóa chung cho nhân dân và du khách cả nước.

"Ngôi nhà chung" - nơi tỏa sáng sắc màu văn hoá 54 dân tộc

Có thể nói, Bảo tàng Văn hoá các dân tộc Việt Nam đã trở thành "Ngôi nhà chung" của các dân tộc Việt Nam, nơi sắc màu văn hoá của 54 dân tộc anh em không chỉ được hội tụ mà còn được nâng niu, gìn giữ để du khách bốn phương và bạn bè quốc tế tìm đến chiêm ngưỡng, trải nghiệm, đắm mình trong dòng chảy bất tận của văn hóa Việt Nam.

Bảo tàng hiện đang lưu giữ và bảo quản 41.862 tài liệu, hiện vật về văn hoá của 54 dân tộc Việt Nam. Trong đó, hàng chục nghìn hiện vật được coi là tài sản vô giá của quốc gia.

Toàn bộ hệ thống di sản này đang được thường xuyên bảo quản, lưu trữ tại kho cơ sở và trưng bày tại 5 phòng cố định trong nhà, 6 vùng văn hoá ngoài trời. Những hiện vật này đã và đang phát huy tối đa hiệu quả trong nghiên cứu, xây dựng sưu tập, cũng như trong công tác giáo dục và tuyên truyền giá trị di sản của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam.

Với tổng diện tích trưng bày lớn và cách bố trí bài bản, khoa học mỗi phòng trưng bày không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật mà còn là một không gian văn hóa sống động, giúp khách tham quan dễ dàng tiếp cận và tiếp nhận thông tin một cách hệ thống, gần gũi, dễ hiểu.

Bên cạnh đó, hoạt động trưng bày lưu động và chuyên đề cũng là thế mạnh của bảo tàng ngay từ khi mới ra đời. Giai đoạn từ năm 1990 - 2025, Bảo tàng đã thực hiện 252 cuộc trưng bày phục vụ du khách trong nước và quốc tế, góp phần tuyên truyền và giáo dục về di sản văn hoá của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam.

Trong đó có 112 cuộc trưng bày tại Bảo tàng; 131 cuộc trưng bày lưu động trên 64 tỉnh thành trong nước và 9 cuộc trưng bày quốc tế về văn hoá các dân tộc tại Hàn Quốc, Thái Lan, Indonesia, Lào, Campuchia, Brunei, Philippines...

Mỗi cuộc trưng bày là một câu chuyện văn hóa đặc sắc, góp phần lan tỏa mạnh mẽ vẻ đẹp đa dạng trong sự thống nhất của văn hóa Việt Nam. Từ đó bồi đắp niềm tin, lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ, nhất là thế hệ trẻ về truyền thống và văn hoá của dân tộc, đồng thời khẳng định vai trò của Bảo tàng như một "Ngôi nhà chung" - một trung tâm văn hóa lớn của cả nước. 

Với không gian rộng lớn, Bảo tàng là nơi tổ chức các sự kiện văn hóa quy mô lớn thu hút đông đảo nghệ nhân - chủ thể văn hóa từ khắp mọi miền đất nước đến trình diễn các hoạt động văn hóa văn nghệ dân gian, nghề thủ công truyền thống, ẩm thực... để công chúng tham quan, giao lưu và trực tiếp trải nghiệm những giá trị văn hóa độc đáo của cộng đồng các dân tộc.

Bảo tàng cũng tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm gắn liền với đối tượng học sinh và các giá trị di sản văn hóa dân tộc. Các chương trình này không chỉ phong phú về nội dung mà còn được đánh giá cao về chất lượng, góp phần giáo dục kỹ năng và lòng yêu nước như: “Em làm chiến sĩ Điện Biên”, “Một ngày làm bộ đội”, “Em tập làm nông dân”, “Thử làm chiến sĩ Công an”... 

Quảng bá hình ảnh Việt Nam giàu bản sắc ra thế giới

Công tác hợp tác quốc tế của Bảo tàng ngày càng được nâng cao cả về số lượng và chất lượng, góp phần quan trọng trong việc hội nhập quốc tế, nâng cao năng lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc.

Hiện, Bảo tàng là thành viên chính thức của Hội đồng Bảo tàng Quốc tế (ICOM); thành viên của Hiệp hội nghề dệt các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), thường xuyên và định kỳ tham gia các cuộc hội thảo, trưng bày, kết nối các giá trị di sản văn hóa của các quốc gia. 

Với vai trò là một đơn vị chuyên sâu về lĩnh vực văn hóa dân tộc trực thuộc Bộ VHTTDL, Bảo tàng hiện đang triển khai các hoạt động nghiên cứu, sưu tầm trên phạm vi toàn quốc, hợp tác sâu rộng với các tổ chức quốc tế như UNESCO hay các bảo tàng lớn trên thế giới.

Bảo tàng đã và đang hợp tác, giao lưu chặt chẽ trong lĩnh vực di sản văn hóa dân tộc với các quốc gia như Hàn Quốc, Lào, Campuchia, Thái Lan, Myanmar, Indonesia, Malaysia..., được các quốc gia, tổ chức quốc tế đánh giá cao cả về uy tín và năng lực hoạt động.

Bên cạnh đó, công tác nghiên cứu khoa học và chương trình, dự án về bảo tồn và phát huy giá trị các sưu tập di sản văn hóa các dân tộc Việt Nam cũng được ưu tiên. Từ năm 1990 đến nay, Bảo tàng đã hoàn thành trên 160 công trình nghiên cứu khoa học cấp Bộ và cấp Viện về văn hóa các dân tộc trên phạm vi cả nước.

Trong đó, đặc biệt chú trọng nghiên cứu về các dân tộc có dân số rất ít người (dưới 10.000 người), các nhóm cộng đồng các dân tộc có nguy cơ mai một bản sắc trong quá trình biến đổi và giao thoa văn hóa mạnh mẽ.

Các kết quả nghiên cứu của Bảo tàng không chỉ làm giàu thêm kho tàng tri thức, mà còn trở thành tư liệu quý giá phục vụ cho công tác nghiên cứu, góp phần nâng cao hiệu quả công tác nghiệp vụ và đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển chuyên sâu về di sản văn hóa các dân tộc Việt Nam.

Với 66 năm xây dựng và trưởng thành, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam đã trở thành thiết chế văn hóa duy nhất quy tụ trọn vẹn giá trị của 54 dân tộc anh em trong một không gian thống nhất, đóng vai trò then chốt trong chiến lược bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam mang tầm vóc quốc gia.

Không chỉ là nơi tổ chức các hoạt động giáo dục di sản, khơi dậy lòng tự hào dân tộc và ý thức bảo vệ cội nguồn cho thế hệ trẻ, Bảo tàng còn góp phần quảng bá hình ảnh một Việt Nam giàu bản sắc, nhân văn và đoàn kết ra thế giới thông qua các hoạt động hợp tác quốc tế.

Có thể khẳng định, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam là biểu tượng tinh thần, là thiết chế văn hoá đại diện cho cộng đồng 54 dân tộc anh em. Đây vừa là niềm vinh dự, vừa là trách nhiệm để Bảo tàng tiếp tục phát triển theo định hướng gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.