Trong lịch sử hiện đại Việt Nam, các cuộc kháng chiến không chỉ để lại những dấu mốc quan trọng về quân sự, những chiến công và địa danh đã đi vào lịch sử dân tộc, mà còn góp phần hình thành những giá trị tinh thần sâu sắc trong cộng đồng những người trực tiếp tham gia chiến đấu. Trong đó, tình đồng chí, đồng đội và rộng hơn là tình người lính đã trở thành một giá trị bền vững, được hun đúc qua những thử thách của chiến tranh và tiếp tục hiện diện trong đời sống xã hội sau chiến tranh. Đi qua các cuộc kháng chiến, nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam đã rời gia đình, quê hương, gác lại những dự định riêng để thực hiện nghĩa vụ đối với Tổ quốc. Họ đến từ nhiều vùng miền, nhiều hoàn cảnh gia đình và nghề nghiệp khác nhau, nhưng cùng gặp nhau trong môi trường quân ngũ, cùng chia sẻ kỷ luật, trách nhiệm và nhiệm vụ chiến đấu. Từ người chiến sĩ trực tiếp ở chiến trường đến cán bộ chỉ huy, chính trị viên, cán bộ kỹ thuật, quân y, hậu cần, thông tin..., mỗi người đảm nhiệm một vị trí khác nhau nhưng đều góp phần tạo nên sức mạnh của đơn vị và tập thể. Trong điều kiện chiến tranh, mối quan hệ giữa những người lính không chỉ được xây dựng trên nền tảng tổ chức và nhiệm vụ, mà còn được bồi đắp bằng sự sẻ chia trong đời sống và sự tương trợ trước những thử thách khắc nghiệt. Họ cùng hành quân, cùng chịu đựng thiếu thốn, cùng đối mặt với hiểm nguy và chứng kiến những mất mát của chiến trường. Có người trở về với thương tích trên cơ thể; cũng có những người vĩnh viễn nằm lại nơi đã từng chiến đấu. Vì thế, đối với người lính, đồng đội không chỉ là những người từng cùng đơn vị mà còn là những con người gắn với một phần sâu sắc của cuộc đời mình. Thời gian có thể làm thay đổi quân hàm, chức vụ, hoàn cảnh và vị trí xã hội, nhưng những mối quan hệ được hình thành trong hoàn cảnh đặc biệt ấy vẫn có khả năng vượt qua những biến đổi của đời người. Đó chính là nền tảng làm nên sức bền của tình người lính.
Chiến tranh đã lùi xa, những người lính năm xưa nay phần lớn đã bước vào tuổi cao, trở về với những công việc và cuộc sống khác nhau. Có người tiếp tục công tác trong quân đội, có người chuyển sang lĩnh vực dân sự, có người nghỉ hưu và dành thời gian cho gia đình, cộng đồng; song sự gắn bó với đồng đội vẫn là một phần quan trọng trong đời sống tinh thần. Những cuộc hội ngộ của cựu chiến binh vì thế không đơn thuần là gặp lại bạn bè cũ, mà còn là một hình thức duy trì và trao truyền ký ức cộng đồng. Qua những câu chuyện về đơn vị, chiến trường, những người đã hy sinh và cuộc sống sau ngày trở về, những trải nghiệm của một thế hệ được tiếp tục lưu giữ bằng lời kể, hình ảnh, kỷ vật và sự gặp gỡ giữa những người từng trải. Ở phương diện văn hóa, đây là nguồn tư liệu có giá trị để nhận diện đời sống tinh thần của một thế hệ đã trực tiếp trải qua những biến động lớn của lịch sử. Mỗi người lính cao tuổi hôm nay không chỉ mang trong mình ký ức cá nhân mà còn là một chủ thể lưu giữ những câu chuyện của cộng đồng và thời đại. Trong ký ức ấy, những địa danh chiến trường như Thành cổ Quảng Trị mang một ý nghĩa đặc biệt. Cuộc chiến đấu 81 ngày đêm năm 1972 đã trở thành một dấu ấn sâu đậm trong lịch sử và ký ức của nhiều thế hệ. Đối với những người từng chiến đấu tại đây, địa danh ấy không chỉ gắn với chiến công mà còn là nơi ghi dấu sự hy sinh của đồng đội. Bởi vậy, việc tưởng nhớ người đã khuất, thăm lại chiến trường, gặp gỡ đồng đội và kể lại những câu chuyện của một thời đã qua cũng là cách gìn giữ đạo lý “uống nước nhớ nguồn” trong đời sống đương đại. Từ góc nhìn này, tình người lính không chỉ là một mối quan hệ riêng của những người từng mặc áo lính, mà còn phản ánh những giá trị văn hóa bền vững của người Việt như nghĩa tình, thủy chung, tinh thần cộng đồng và sự tri ân đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì đất nước.
Trong một buổi tiết Thu ở ngoại ô Hà Nội, những người lính già lại có dịp gặp nhau. Không còn tiếng súng, không còn những cuộc hành quân hay những giờ phút căng thẳng của chiến trường; thay vào đó là những mái đầu đã bạc, những cái bắt tay, những câu chuyện về cuộc sống hôm nay và những hồi ức được nhắc lại bằng sự điềm đạm của những người đã trải qua nhiều thăng trầm. Trong cuộc gặp ấy có những cựu quân nhân từng giữ những cương vị khác nhau trong quân đội; có người gắn bó với lực lượng Đặc công, trải qua nhiều chiến trường và chặng đường công tác; có người là thương binh từng chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị. Những hành trình quân ngũ khác nhau nhưng cuộc gặp đã đưa họ trở về một điểm chung giản dị: những người lính của cùng một thế hệ, từng chia sẻ những năm tháng không thể lặp lại trong cuộc đời. Từ những câu chuyện đời thường, ký ức chiến trường được khơi dậy; những người đã hy sinh được nhắc nhớ; những năm tháng tuổi trẻ được nhìn lại bằng tâm thế của những người đã đi qua một chặng đường dài. Trong không khí ấy, những câu thơ về người lính được cất lên. Bài thơ “Hội ngộ những người lính già” không đi sâu tái hiện chiến trận mà hướng tới những con người cụ thể trong một cuộc gặp sau nhiều năm xa cách. Hình ảnh người lính già, những chiến công, dấu tích chiến trường và sự tưởng niệm đồng đội được đặt trong một không gian đời thường, tạo nên sự đan xen giữa quá khứ và hiện tại, giữa lịch sử và ký ức cá nhân. Từ một cuộc gặp cụ thể, bài thơ gợi mở một không gian rộng hơn về một thế hệ đã đi qua chiến tranh; từ những con người cụ thể, gợi nhắc đạo lý tri ân và truyền thống nghĩa tình của dân tộc. Có thể nói, tình người lính là một biểu hiện giàu ý nghĩa của giá trị nghĩa tình trong văn hóa Việt Nam hiện đại. Chiến tranh đã kết thúc, nhưng những mối quan hệ được hình thành trong những năm tháng ấy vẫn tiếp tục được gìn giữ qua những cuộc gặp, những câu chuyện và sự tưởng nhớ. Bởi vậy, “Hội ngộ những người lính già” không chỉ ghi lại một cuộc gặp gỡ, mà còn là một lát cắt của ký ức về một thế hệ; nơi những người còn sống nhớ về những người đã khuất, nơi quá khứ gặp hiện tại và nơi nghĩa tình đồng đội tiếp tục được lưu giữ qua thời gian.
HỘI NGỘ NHỮNG NGƯỜI LÍNH GIÀ
Ngoại ô Hà Nội tiết Thu
Lính già kỳ cựu lãng du chân tình
Hàn huyên tiệc rượu chụp hình
Chia sẻ kinh nghiệm nhà binh thủa nào
Bộ đội Đặc công tài cao
Thiếu tướng Trịnh Xuân Chuyền bao thăng trầm
Chiến công huyền thoại lặng thầm
Huân chương Hữu nghị xứng tầm “Lào, Cao”
Chính ủy Đặc công tự hào
Hai lần Đơn vị Đảng trao Anh hùng
Về hưu bình dị thủy chung
Lính già Thiếu tướng “ba cùng với dân”
Thương binh Trịnh Bá Sướng cần
Thành Cổ Quảng Trị tri ân “Lính già”
81 ngày đêm tráng ca
“Nghĩa trang không mộ” nước ta muôn đời
Quang Trung hậu Lính hưu rồi
Vinh dự làm bạn thảnh thơi hưu già
Chúc Sơn linh địa bài ca
Hội ngộ bạn hữu lính già hàn huyên…
(Tác giả: Thạc sĩ Phùng Quang Trung - Cựu chiến binh Bộ VHTTDL,
Chủ tịch Hội đồng Thẩm định Viện Nghiên cứu Văn hoá tín ngưỡng Việt Nam)
Những câu thơ khép lại cuộc gặp nhưng không khép lại ký ức. Bởi với những người lính đã đi qua chiến tranh, tình đồng đội không phải là câu chuyện của riêng quá khứ. Đó là một phần đời đã được trao cho nhau, là nghĩa tình được thử thách qua sinh tử và được gìn giữ bằng cả một đời người. Người lính có thể rời quân ngũ, nhưng nghĩa tình đồng đội không rời khỏi cuộc đời họ.
Tác giả: Thanh Lê Hà Thiên
Những tin cũ hơn
